EU wil verslavende apps en nep-kortingen verbieden
Een uitgelekt concept van de Digital Fairness Act zet tien ontwerptrucs op een zwarte lijst, verbiedt nep-kortingen en geeft je het recht om autoplay, streaks en AI-chatvriendjes uit te zetten. De Europese Commissie presenteert het voorstel woensdag.
Brussel wil consumenten harder beschermen tegen trucs in apps en webwinkels. Euronews heeft een conceptversie ingezien van de Digital Fairness Act, de wet die de Europese Commissie woensdag presenteert. Belangrijk om te weten: dit is nog een concept en geen aangenomen wet. De definitieve tekst kan er anders uitzien, en daarna moeten het Europees Parlement en de lidstaten er nog over onderhandelen.
Toch is het concept interessant, want het raakt vrijwel alles wat je op je telefoon doet: van de webwinkel waar je een toestel bestelt tot de social media-app waarin je blijft hangen.
Tien trucs op de zwarte lijst
De wet vervangt de Europese richtlijn uit 2005 over oneerlijke handelspraktijken door een verordening. Dat verschil is belangrijk: een verordening geldt direct in alle 27 lidstaten, zonder dat landen hem eerst in eigen wetgeving moeten omzetten.
Het concept zet tien zogeheten dark patterns op een zwarte lijst. Staat een truc op die lijst, dan hoeft een toezichthouder niet meer per geval aan te tonen dat consumenten er schade door hebben geleden — hij is dan in alle omstandigheden verboden.
De tien ontwerptrucs die volgens het concept altijd verboden worden
Ontwerptruc
Wat het inhoudt
Moeilijk opzeggen
Opzeggen onevenredig veel ingewikkelder maken dan aanmelden
Prijzen wegstoppen
De prijs of de automatische verlenging verstoppen in de kleine lettertjes
Doen alsof er geen alternatief is
Ten onrechte suggereren dat er geen andere keuze is
Valse schaarste
Onjuiste of niet-onderbouwde claims over voorraad of populariteit
Blijvende schaarstemelding
Waarschuwingen als "nog 2 op voorraad" die tijdens het hele afrekenproces terugkomen
Voorgeselecteerde extra's
Opties die al aangevinkt staan en extra producten of aantallen toevoegen
Weigeren als foute keuze
Een nee framen alsof je daarmee een fout maakt
Blijven doorvragen
Steeds opnieuw aandringen om een keuze te veranderen die je al had gemaakt
Verwarrende dubbele ontkenning
Formuleringen waarbij je niet meer weet waar je ja of nee tegen zegt
Nepmeldingen
Meldingen die suggereren dat iemand je een bericht heeft gestuurd terwijl dat niet zo is
Daarnaast wordt drip pricing verboden: onvermijdelijke kosten die pas bij het afrekenen opduiken, zodat de prijs die je eerst zag nooit de prijs is die je betaalt. Hetzelfde geldt voor van-voor-prijzen die zijn berekend op de adviesprijs van de fabrikant in plaats van op een prijs die ergens echt is gevraagd. Dat laatste is precies de reden dat wij op GSMweb altijd naar de werkelijke maandprijs en de totaalprijs over 24 maanden kijken, en niet naar het kortingspercentage dat een aanbieder erbij zet.
Autoplay, streaks en AI-vriendjes uitzetbaar
Voor telefoongebruikers is een ander deel van het concept interessanter. Volgens de tekst krijg je het recht om een aantal verslavende functies gewoon uit te zetten:
autoplay, zodat de volgende video niet vanzelf begint;
meldingen die niets met je eigen activiteit te maken hebben;
streak-achtige beloningen die je dwingen elke dag terug te komen;
chatbotfuncties die een relatie nabootsen om je langer vast te houden.
Ook abonnementen worden aangepakt. Gratis proefperiodes mogen niet meer automatisch overgaan in een betaald abonnement zonder dat je daar actief toestemming voor geeft, je krijgt vooraf een herinnering voordat een abonnement automatisch verlengt, en online abonnementen moeten een duidelijke opzegknop krijgen. Daarnaast komt er een recht om een mens te spreken bij de klantenservice, in plaats van alleen een chatbot.
Loot boxes en profileringsreclame voor kinderen op slot
Voor kinderen gaat het concept verder. Betaalde loot boxes en pay-to-win-mechanieken in games worden voor hen verboden. In-game valuta moet de echte geldwaarde tonen — dus wat die 500 munten nou werkelijk kosten — en staat voor kinderen standaard uit, tenzij een ouder toestemming geeft.
Advertenties op basis van profilering van minderjarigen worden verboden voor alle verkopers, niet alleen voor de grote platforms die al onder de Digital Services Act vallen. Dat is een flinke verbreding: nu geldt zo'n verbod vooral voor de allergrootste diensten.
Wat betekent dit in Nederland?
Omdat het om een verordening gaat, werkt de wet na invoering automatisch door in Nederland, zonder aparte Nederlandse wet. Maar zover is het nog lang niet. De regels gaan pas twaalf maanden na inwerkingtreding gelden, en eerst moeten het Europees Parlement en de lidstaten akkoord geven. Duitsland liet in oktober al weten liever de bestaande richtlijnen aan te passen dan ze te vervangen.
In Den Haag speelt los hiervan iets vergelijkbaars. Kamerlid Barbara Kathmann (PRO) presenteerde begin november een initiatiefwetsvoorstel tegen verslavend ontwerp op digitale platforms, met een verbod op oneindig scrollen en automatisch afspelende video's. Dat voorstel geldt voor social media, datingapps, games en streamingdiensten, en legt platforms een zorgplicht op.
Boetes onder de Europese wet kunnen oplopen tot 6 procent van de wereldwijde omzet. De Commissie rekent zelf op 88,4 miljard euro aan vermeden schade voor consumenten tussen 2025 en 2035, tegenover zo'n 678 miljoen euro aan jaarlijkse kosten voor bedrijven.
Nieuwsbrief
De beste deals in je mail
Eén mail per maand met de scherpste abonnementen en toestellen. Verder niets.
Woensdag weten we of de definitieve tekst net zo streng is als dit concept. Tot die tijd geldt wat altijd geldt: lees bij een online bestelling de laatste stap van het afrekenproces net zo goed als de eerste. Op de homepage van GSMweb zie je bij elk abonnement de totale kosten over de looptijd, zodat je niet voor verrassingen komt te staan.
